De wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg zijn al jaren een uitdaging. Ondertussen zitten mensen vaak thuis met vragen die niet alleen gaan over psychische klachten, maar ook over werk, relaties, financiën, eenzaamheid of daginvulling.
Juist voor deze groep inwoners wordt in Stichtse Vecht gewerkt met het Verkennend Gesprek. MOmenz voert deze gesprekken uit samen met GGZ-partners en ervaringsdeskundigen. Het doel? Niet direct zoeken naar een behandeling, maar eerst samen onderzoeken wat er werkelijk speelt en wat iemand nodig heeft om verder te komen. Deze aanpak wordt niet alleen in Stichtse Vecht toegepast, maar wordt landelijk uitgerold binnen de Mentale Gezondheidsnetwerken.
Voor MOmenz zijn deze gesprekken inmiddels onderdeel van de samenwerking met zorg- en welzijnspartners. Rieneke van Tongeren, Maatschappelijk Werker bij MOmenz, is betrokken bij de uitvoering van de Verkennende Gesprekken in Stichtse Vecht.
“Mensen komen binnen met het idee dat ze één probleem hebben. Maar als je samen verder kijkt, blijkt er vaak meer te spelen. Juist door die bredere blik ontstaan nieuwe mogelijkheden om verder te komen,” vertelt Rieneke.
Breder kijken dan een diagnose
Steeds vaker wordt gekeken hoe mensen eerder passende ondersteuning kunnen krijgen. Het Verkennend Gesprek sluit daarbij aan. In plaats van direct te focussen op een behandeling, wordt eerst onderzocht wat er speelt en welke hulp of ondersteuning kan helpen.
Via de huisarts of praktijkondersteuner kan een inwoner worden doorverwezen wanneer psychische klachten samengaan met uitdagingen op andere levensgebieden. Denk aan problemen rondom werk, sociale contacten, wonen, zingeving of financiën.
Tijdens het gesprek kijken een GGZ-professional, een professional uit het sociaal domein en waar mogelijk een ervaringsdeskundige samen met de inwoner naar de situatie. Ook een partner, familielid of andere naaste is welkom om aan te sluiten.
Wat speelt er achter de hulpvraag?
Veel mensen komen via een bekende route bij de GGZ terecht: huisarts, praktijkondersteuner, verwijzing. Het Verkennend Gesprek voegt daar iets belangrijks aan toe. Er wordt eerst gekeken naar het hele plaatje vanuit de verschillende perspectieven: sociaal domein, ervaringsdeskundigheid en GGZ.
Stel dat iemand zich somber voelt en vastloopt in het dagelijks leven. Tijdens het gesprek blijkt dat er ook zorgen zijn over geld, het verlies van werk of een gebrek aan sociale contacten. Dan is het belangrijk om niet alleen naar de psychische klachten te kijken, maar naar alles wat invloed heeft op het welzijn van die persoon.
Door met een bredere blik te kijken, ontstaan vaak nieuwe aanknopingspunten. Soms blijkt dat iemand vooral behoefte heeft aan meer structuur in de dag. Soms ligt de sleutel in het versterken van sociale contacten, ondersteuning bij werk en inkomen of het vinden van passend vrijwilligerswerk. In andere situaties blijkt gespecialiseerde GGZ juist wel nodig.
Het gesprek helpt inwoners om hun situatie vanuit verschillende perspectieven te bekijken en samen te bepalen welke stappen al gezet kunnen worden.
De kracht van het sociaal domein
Binnen het Verkennend Gesprek brengt MOmenz de mogelijkheden van het sociaal domein onder de aandacht. We kijken samen met inwoners naar wat hen kan helpen om weer grip te krijgen op hun dagelijks leven. Dat kan gaan over het versterken van het netwerk, het vinden van passende ondersteuning, het inzetten van vrijwilligers of het leggen van verbindingen met andere organisaties in de gemeente.
Wanneer mensen vastlopen, verliezen zij vaak het overzicht. Het is dan niet altijd duidelijk wie kan helpen of welke ondersteuning beschikbaar is. Juist daar ligt een belangrijke rol voor het sociaal domein: samen verkennen, verbinden en ondersteunen.
We kijken daarbij niet alleen naar wat moeilijk gaat, maar juist ook naar wat iemand al in huis heeft. Wat gaf vroeger energie? Welke mensen zijn belangrijk? Wat werkt nog wel? Vaak zijn dat de aanknopingspunten waarmee iemand weer verder kan.
De meerwaarde van ervaringsdeskundigheid
Een belangrijk onderdeel van het Verkennend Gesprek is de aanwezigheid van een ervaringsdeskundige. Deze brengt geen diagnose of behandeladvies in, maar een ander perspectief op de situatie van de inwoner.
Vanuit eigen ervaring weten ervaringsdeskundigen hoe het is om vast te lopen, hulp te zoeken en weer stappen vooruit te zetten. Daardoor herkennen zij vaak andere signalen en stellen zij vragen die het gesprek kunnen verdiepen. Hun rol is vooral om het blikveld te verbreden. Niet vanuit theorie, maar vanuit geleefde ervaring.
“Het gaat niet alleen om wat er misgaat, maar ook om wat iemand al in huis heeft, wat eerder heeft geholpen en welke mensen belangrijk zijn in zijn of haar leven.”
De ervaringsdeskundigen die deelnemen aan de Verkennende Gesprekken in Stichtse Vecht zijn verbonden aan Altrecht of Steunpunt Zelfregie en Herstel en specifiek opgeleid voor deze werkwijze.
Samen eerder in beweging komen
Het Verkennend Gesprek is meer dan een nieuwe verwijsroute. Het vraagt van alle betrokken partijen een andere manier van kijken. Niet direct zoeken naar een oplossing binnen één domein, maar samen onderzoeken wat iemand nodig heeft om verder te komen.
Voor inwoners betekent dit dat er al iets kan gebeuren voordat er eventueel een behandelplek beschikbaar is. Voor huisartsen en praktijkondersteuners biedt het de mogelijkheid om inwoners eerder naar passende ondersteuning toe te leiden.
Voor MOmenz is deze aanpak herkenbaar. Dagelijks zien we dat mensen vaak meer mogelijkheden hebben dan zij zelf op dat moment kunnen overzien. Door samen te onderzoeken wat iemand nodig heeft, ontstaat ruimte voor nieuwe perspectieven en haalbare vervolgstappen.
Zoals Rieneke het mooi verwoordt:
“Je hebt niet meteen de hele puzzel klaar. Het Verkennend Gesprek helpt om samen te ontdekken welke puzzelstukken er al liggen en welke volgende stap iemand kan zetten.”
Want juist aan de voorkant van een hulpvraag kunnen vaak al belangrijke stappen worden gezet. Door samen eerder te kijken, ontstaat ruimte voor nieuwe mogelijkheden. En soms begint verandering simpelweg met een goed gesprek.
